Mapa strony

Archive for the ‘Dom wczoraj i dziś’ Category

MIESZKANIE

Słowo mieszkanie użyte jako rzeczow­nik określa w sposób wąski i ścisły miejsce sta­łego przebywania jednostki, rodziny lub innej grupy ludzi. Mieszkanie jest tym podstawo­wym miejscem w przestrzeni, do którego czło­wiek osiadły odnosi swoje różnorodne powiąza­nia z otaczającym go światem i w którym, na odwrót, otoczenie określa jego miejsce w prze­strzeni. Słowo „mieszkanie” zawiera też sumę cech materialnych tego miejsca jako części śro­dowiska materialnego najbliżej związanej z czło­wiekiem lub z najmniejszą jednostką społeczną, jaką jest rodzina. Brak w języku polskim odręb­nego określenia dla tak rozumianego rzeczow­nika „mieszkanie” zmusza nas, w przypadkach niejasności, do używania synonimów złożonych, jak np. lokal mieszkalny, mieszkanie dwuizbo­we itd. Czasownik mieszkać nie odznacza się już tak wąskim ograniczeniem przestrzennym, jak jego odpowiednik rzeczownikowy. Mieszka się we własnym mieszkaniu, .ale także w swoim mieście i kraju.

W ODNIESIENIU DO LOKALU

W tym sensie wyraz ten jest po prostu równoznaczny z długotrwałym przeby­waniem. Lecz w odniesieniu do lokalu miesz­kalnego w słowie tym tkwi treść bardziej spe­cyficzna: oznacza ono sumę czynności, postaw, zachowań, obyczajów’ i odczuć, występujących w związku z posiadaniem i użytkowaniem mie­szkania. Zajmiemy się.obydwoma zna­czeniami mieszkania, a rzeczownikowe nawet trochę rozszerzymy. Mianowicie, poza samym „lokalem”, zainteresujemy się jego bezpośred­nim, najbliższym otoczeniem, domem i terenem do ni°qo przylegającym, aż do granic zespołu, który zwykło się nazywać „osiedlem”. Przed­miotem  będzie zatem mikrośrodowisko mieszkalne i jego użytkowanie przez człowieka. Jednocześnie   ograniczymy się do aspektów j akościowych mieszkania. Nie obejmie ta książka spraw polityki mieszkaniowej, a zwła­szcza działania tej polityki na rzecz zaspokojenia ilościowych potrzeb mieszkaniowych, ani też problemów bieżącej gospodarki mieszkaniowej.

MIESZKANIE A SPOŁECZEŃSTWO

Życie człowieka przebiega w czasie i prze­strzeni. Czasoprzestrzeń stanowi obiektywną, nieograniczoną ciągłość, w której znajduje się człowiek — istota posiadająca swój własny, osobisty wymiar przestrzenny i swój własny, subiektywny rytm czasowy, ograniczony mo­mentami urodzenia i śmierci i wyznaczony prze­biegiem funkcji biologicznych. Aby móc żyć w nieograniczonej czasoprze­strzeni, człowiek musi odnieść swój subiektyw­ny wymiar przestrzenny i swój rytm czasowy do ograniczonego i przez to postrzegalnego, ze­wnętrznego systemu. Systemem tym jest oto­czenie, środowisko, którego wymiarem prze­strzennym jest miejsce (rejon) przebywania człowieka, a wymiarem czasowym — przebiega­jące tam procesy przyrodniczego życia i działa­nia. Mowa tutaj o środowisku materialnym, w którym człowiek, nie żyjący na bezludnej wys­pie, wchodzi w różnorodne więzi społeczne, składające się z kolei na jego środowisko spo­łeczne.

MIESZKANIE A STRUKTURA SPOŁECZNA

Przynależność do środowiska materialnego i społecznego daje człowiekowi niezbędne do ży­cia poczucie bezpieczeństwa i identyfikacji z oto­czeniem. W okresie aktywności odczuwa on ze swej strony potrzebę oddziaływania na środo­wisko. Pogłębia to jego poczucie przynależności i staje się podstawowym czynnikiem w proce­sie samorealizacji i poszukiwania sensu w życiu.Tutaj zajmiemy się głównie środowiskiem materialno-przestrzennym. Cechą postępu cy­wilizacyjnego jest stałe rozszerzanie granic tego środowiska wskutek doskonalenia środków ko­munikacji i rosnącego zasięgu i zakresu infor­macji. Pomimo to podstawowym elementem środowiskowym człowieka osiadłego pozostaje i chyiba nadal pozostanie jego miejsce stałego zamieszkiwania lub przebywania i Dostrzegalne zmysłami otoczenie tego miejsca. Środki tech­niczne poszerzają wizualną, słuchową, a także materialną łączność z coraz większymi obszara­mi.

NATURALNA PODSTAWA

Jednak mówiąc językiem sztuk kształtują­cych przestrzeń — tzn. urbanistyki i architek­tury — o zachowaniu tzw. „skali ludzkiej”, bę­dziemy przez to rozumieli taki zasięg postrzega­nia, który może być przez człowieka osiągnięty bez potrzeby odwoływania się do pomocy środ- kow technicznych. Mikrośrodowisko mieszkalne odpowiadające skali ludzkiej, którym zamierzamy się w dal­szym ciągu zajmować, obejmie więc samo miesz­anie, dom mieszkalny, jego najbliższe otocze­nie az do granic wyraźnie wyodrębniającego się najmniejszego zespołu, w którym znajdują za­spokojenie podstawowe potrzeby bytowe i spo­łeczne. Na przykład: wieś, kolonia, osiedle, co najwyżej miasto.W tych granicach utrzymamy nasze zainte­resowania, koncentrując się jednak na mieszka­niu jako takim.Naturalną podstawą organizacji wspólnie za­mieszkującej grupy społecznej są związki biolo­giczne. Na szczeblu najniższym grupa ma postać rodziny podstawowej, na wyższych szczeblach więź biologiczna może łączyć ród, szczep itd.

W WIĘKSZYCH GRUPACH

W większych grupach społecznych powstają formy organizacyjne mniej zależne od więzi bio­logicznej, a oparte na wspólnocie wynikającej z przyczyn zamieszkiwania na tym samym te­rytorium, posługiwania się tym samym języ­kiem, na interesie gospodarczym i na wspólno­cie cywilizacyjno-kulturalnej.Sprawność funkcjonowania tych organizacji jest uzależniona w dużym stopniu od ich hierar­chicznej struktury, odpowiadającej terytorialne­mu zasięgowi sprawowanej władzy i wielkości grup społecznych zamieszkujących te terytoria. Tak więc w miarę rozwoju społecznego i postę­pu cywilizacyjnego kształtują się i doskonalą trzy hierarchicznie zbudowane skale odnoszące się do sfer: więzi biologicznej, organizacji wła­dzy, zasięgu terytorialnego (przestrzeni). Są to. naturalna skala społeczna,organizacyj­na skala społeczna, skala środowiska przestrzen­nego.Między tymi skalami zachodzą określone związki i wzajemne oddziaływania.

W POSZCZEGÓLNYCH REGIONACH

W poszcze­gólnych regionach świata wykształciły się pew­ne wzorcowe związki między poszczególnymi szczeblami każdej z tych trzech skal. Narusze­nie tych prawidłowości może zakłócać normalne funkcjonowanie organizacji społecznej lub pro­wadzić do wadliwego zagospodarowania prze­strzeni. W sposób schematyczny przedstawiono to dla stosunków europejskich na tablicy 1.Równoległe umieszczenie tych skal w tabeli pozwala na Ukazanie zachodzących związków przestrzenno-społecznych. Nasze zainteresowa­nia ograniczą się w dalszym ciągu do naj­niższych ogniw tej hierarchii: jednostki — sa­modzielnej lub niesamodzielnej — i od­powiedniej jednostki przestrzennej, którą jest izba, oraz rodziny, której odpowiednikiem or­ganizacyjnym jest gospodarstwo domowe, zaś odpowiednikiem przestrzennym — mieszkanie. Powiązania te, jak i inne, na wyższych szcze­blach hierarchii, zostały w schemacie oznaczone pełnymi liniami. Linią przerywaną pokazano powiązania uchodzące za nieprawidłowe i wy­wołujące zakłócenia.